अश्विनी लांडगे '

प्रमुख राजकीय पक्षांकडून मुसलमान, ख्रिस्ती आणि शीख लोकांना कुठल्याही पातळीवरच्या निवडणुकीत शक्यतो उमेदवारी दिली जात नाही.

मात्र या लोकांनी तथाकथित निधर्मी पक्षांना बिनशर्त पाठिंबा द्यावा अशी अपेक्षाही बाळगली जाते.

ओवेसी बंधूंच्या एमआयएम पक्षाने महाराष्ट्रातील महापालिका निवडणुकीत मिळवललेया शंभराहून अधिक जागांबद्दल अनेकांनी चिंता व्यक्त केली आहे.

एके काळी ख्रिस्ती समाजाचे डॉ लिऑन डिसोझा हे मुंबईचे महापौर होते, नंतर त्यांनी महाराष्ट्र मंत्रिमंडळात आरोग्य खात्याचे राज्यमंत्रीपद भूषवले होते.

त्याच्याही खूप दशके आधी अत्यंत अल्पसंख्य असलेल्या पारशी समाजाचे मुंबईत सामाजिक आणि राजकीय क्षेत्रांत वर्चस्व होते.

सर फिरोजशाह मेहता हे मुंबईचे पहिले अनभिषिक्त सम्राट, (लोकसभा निवडणुकीत जॉर्ज फर्नांडिस यांच्या हातून पराभव चाखणारे स. का. पाटील हे खूप नंतरचे.)

हा आता भूतकाळ झाला आहे.

मुंबई-पुण्यात आणि इतर अनेक ठिकाणी ख्रिस्ती समाजाचे प्रमाण लक्षणीय असले तरी त्यांना प्रमुख राजकीय पक्षांकडून उमेदवारी मिळत नसते. या कारणामुळे या समाजाला कुठल्याही शहरात आणि राज्यातही राजकीय नेतृत्व असे नाहीच.

गेल्या निवडणुकीत (२०१७) ओवेसींच्या एमआयएमने पुणे महापालिकेच्या निवडणुकीत अश्विनी लांडगे या ख्रिस्ती महिलेला तिकीट दिले आणि त्या चक्क निवडून आल्या.

त्याआधी अनेक वर्षे पुणे महापालिकेत ख्रिस्ती समाजाला प्रतिनिधीत्वच नव्हते.

यांना यावेळी काँग्रेसने उमेदवारी दिली आणि महापालिकेत त्या दुसऱ्यांदा निवडून आल्या आहेत.

काँग्रेसने आणि आम आदमी पक्षाने पुण्यात आणि शेजारच्या पिंपरी चिंचवड येथेही इतरही सात जणांना उमेदवारी दिली होती. पण ते निवडून आले नाहीत.

मुंबई महानगरपालिकेत काँग्रेसच्या ट्यूलिप ब्रायन मिरांडा यांनी वांद्रे पूर्व (वॉर्ड क्र. ९०)मध्ये अत्यंत अटीतटीच्या लढतीत अवघ्या सात मतांच्या फरकाने विजय मिळवला.

                                             ट्यूलिप ब्रायन मिरांडा

ट्यूलिप मिरांडा या वकील असून त्यांनी यापूर्वी महापालिकेत कालिना–वांद्रे पूर्व परिसराचे प्रतिनिधित्व केले होते. २०१७ च्या महानगरपालिका निवडणुकीतही त्यांनी हाच वॉर्ड जिंकला होता. या परीसरात ख्रिस्ती मतदारांचे प्रमाण खूप आहे.

गेल्या वर्षी नोव्हेंबरात काँग्रेस नेतृत्वाने ट्यूलिप ब्रायन मिरांडा यांची मुंबई प्रदेश महिला काँग्रेसच्या अध्यक्षपदी नियुक्ती केली होती.

ट्यूलिप मिरांडा यांच्यासह आणखी दोन ख्रिस्ती नगरसेवक मुंबई महापालिकेच्या सदनात असणार आहेत.

ते आहेत काँग्रेस पक्षाचे १०१ वॉर्ड क्रमांकचे कॅरेन डिमेलो आणि उद्धव ठाकरे शिवसेनेचे धारावीच्या १७८ वॉर्ड क्रमांकचे जोसेफ कोळी

विशेष म्हणजे काँग्रेस पक्षावर यावर्षी मुस्लीम आणि ख्रिस्ती मतदारांनी विश्वास टाकला आहे असे दिसते. मुंबईत आणि पुण्यात या पक्षाने ज्या जागा जिंकल्या आहेत त्यात विजयी मुस्लीम उमेदवारांचे - आणि त्यातही महिलांचे - प्रमाण लक्षणीय आहे.

मागच्या वेळी २०१७ साली पुणे महापालिका निवडणुकांत काँग्रेस पक्षाने फक्त नऊ जागा जिंकल्या होत्या. त्याच्या तुलनेत यावेळी पक्षाने सहा जागांची वाढ केली आहे.

एकूण पंधरा जागा जिंकल्या आहेत. यात मोलाचा वाटा मुसलमान आणि ख्रिस्ती मतदारांचा आहे.

याशिवाय वसई विरार महापालिकेत ख्रिस्ती समाजाचे दहा उमेदवार निवडून आले आहेत.

त्यापैकी एक काँग्रेसचे असून बाकीचे नऊ आमदार हितेंद्र ठाकूर यांच्या बहुजन विकास आघाडीचे (बविआ) आहेत. बविआने यावेळी वसई विरार महापालिकेत पुन्हा एकदा सत्ता मिळवली आहे.

                                                      कॅरेन डिमेलो

विजयी उमेदवार पुढीलप्रमाणे आहेत

१. सॅरल डाबरे (काँग्रेस) - वाघोली मर्देस

2. अरुणा डाबरे (भुईगाव)

3. डॉमणिक रुमाव (नंदाखाल)

4. मार्शल लोपीस (नानभाट)

5. बिना फुट्यार्डो (पापडी)

6. लॉरेल डायस (मर्सेस)

7. अलका गमजा (कोळीवाडा)

8.अजय रॉड्रिग्ज (चुळणा)

9. प्रकाश रॉड्रिग्ज (माणिकपूर) आणि

10. मार्शलिन चाको (स्टेला माणिकपूर)

त्याशिवाय वसईजवळच्या मीरा भाईंदर महापालिकेत पुढील सात ख्रिस्ती उमेदवार निवडून आले आहेत :

                                       शॉन कोलासो, मीरा भाईंदर

मेबल नोएल कोरीया (भाजप)

नीला सोन्स (भाजप)

आयरिन क्वाड्रोस (काँग्रेस)

टॅरेन मेंडोन्सा (काँग्रेस)

फ्रिडा बर्नार्ड डिमेलो (शिंदेसेना)

शॉन कोलासो (काँग्रेस)

शर्मिला विन्सन बागजी (शिंदेसेना)

कल्याण डोंबिवली महापालिकेमध्ये यावेळी मेघाली सचिन खेमा या ख्रिस्ती महिला भाजपकडून नगरसेविका म्हणून निवडून आल्या आहेत यापूर्वी त्यांचे पती सचिन खेमा हे भाजपतर्फेच निवडून आले होते.

नाशिक महापालिकेत समीर उर्फ जॉय कांबळे हे एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेतर्फे निवडून आले आहेत. जॉय कांबळे यांचे वडील उत्तमराव कांबळे नाशिक महापालिकेत पूर्वी अनेकदा निवडून आले होते.

नगर शहर हे मराठी ख्रिस्ती जनतेचे येरुशलेम. येथील महापालिकेत मात्र याहीवेळेस एकही ख्रिस्ती नगरसेवक निवडून आलेला नाही.

राज्यातील इतर दोनेक महापालिकेत प्रत्येकी एक ख्रिस्ती नगरसेवक निवडून आले आहेत.

^^^

Camil Parkhe

नाशिकला सायमन मार्टिन यांच्या अध्यक्षतेखाली शुक्रवार जानेवारी ९ पासून सुरु होणाऱ्या २७ व्या मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलनाच्या पूर्वसंध्येला 'शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने' हे माझं पुस्तक आलं आहे.

मार्टिन यांच्या अध्यक्षतेखाली होणाऱ्या या साहित्य संमेलनाविषयी औत्सुक्य निर्माण झालं आहे. रावसाहेब कसबे आणि उत्तम कांबळे संमेलनाच्या उदघाटन प्रसंगी हजर असतील.

मराठी साहित्य संमेलन पुढील वर्षी शंभरी पूर्ण करणार आणि मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलनसुद्धा पुढच्याच वर्षी शतक गाठणार.

नाशिक शहरातच शरणपुरात पहिले महाराष्ट्रीय ख्रिस्ती साहित्य संमेलन १९२७ साली भरलं होतं.

नागपुरात झालेल्या चौथ्या साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्ष लक्ष्मीबाई टिळक होत्या.

त्यानंतर दीर्घ कालखंडानंतर पन्नासच्या दशकात लागोपाठ चार साहित्य संमेलने झाली. पुन्हा खंड पडून १९७२ पासून आतापर्यंत नियमितपणे मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने होत आहेत. त्याशिवाय १९९२ पासून वेळोवेळी मराठी दलित ख्रिस्ती साहित्य संमेलने होत आहेत.

पुण्यात १९९२ला झालेल्या संमेलनाचे अध्यक्षस्थान फादर फ्रान्सिस दिब्रिटो यांनी भूषवलं होतं.

इतर माजी साहित्य संमेलनाध्यक्षांमध्ये सत्यवान नामदेव सूर्यवंशी, बिशप डॉमनिक ऑब्रिओ, अरविंद पी. निर्मळ, निरंजन उजगरे, सिसिलीया कार्व्हालो, अनुपमा उजगरे, नाटककार फादर मायकल जी. यांचा समावेश होतो.

सुनिल श्यामसुंदर आढाव यांच्या ‘धर्म ख्रिस्ताचा, विचार साहित्याचा ! - शतकातील ख्रिस्ती संमेलनाध्यक्षीय भाषणे व त्यावरील समीक्षा’ या ग्रंथात १९२७ ते २००१ या दरम्यान झालेल्या मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलनाध्यक्षांची तसेच मराठी दलित ख्रिस्ती साहित्य संमेलनाध्यक्षांची भाषणे आहेत.

त्यानंतर गेल्या पंचवीस वर्षांत झालेल्या साहित्य संमेलनांच्या अध्यक्षांची भाषणे या पुस्तकात मी संकलीत केली आहेत.

या ग्रंथामुळे गेल्या पंचवीस वर्षांत झालेल्या मराठी ख्रिस्ती साहित्य विश्वात झालेल्या संमेलनांतील महत्त्वाचा दस्तऐवज संकलीत होत आहे याचा विशेष आनंद आहे.

सातारच्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या उदघाटनप्रसंगी तारा भवाळकर यांनी नाशिकच्या आगामी मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलनाचा आणि संमेलनाध्यक्ष सायमन मार्टिन यांचा आवर्जून उल्लेख केला.

मराठी समाजाचा एका आगळावेगळा घटक असणाऱ्या ख्रिस्ती समाजाच्या भावविश्वाचं नातं उलगडणाऱ्या या साहित्य संमेलनाच्या दस्तऐवजाचं वाचक स्वागत करतील असा विश्वास आहे.

नाशिक साहित्य संमेलनात व्हाईट लाईट पब्लिकेशनच्या स्टॉलवर हे पुस्तक मिळेल,

त्याशिवाय ऑनलाईन वर सवलतीच्या दरात हे पुस्तक उपलब्ध आहेच. त्यासाठी लिंक खाली दिली आहेच.

Camil Parkhe January 7, 2026

 

                                                       सायमन मार्टिन

यंदा फार जुनी परंपरा असलेल्या दोन साहित्य संमेलनांचे बार पुढील वर्षांरंभात लागोपाठ उडणार आहेत.

शतकाच्या उंबरठ्यावरचे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन साताऱ्यात जानेवारीच्या पहिल्या आठवड्यात विश्वास पाटील यांच्या अध्यक्षतेखाली होणार आहे तर शंभर वर्षांची परंपरा असलेले मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलन सायमन मार्टिन यांच्या अध्यक्षतेखाली नाशिकला नऊ ते अकरा जानेवारीला होणार आहे.

दोन्ही साहित्य संमेलनांचे पडघम वाजायला सुरवात झाली आहे.

`पानिपत'कार पाटील यांच्या अलिकडच्या आरक्षणाबाबतच्या एका विधानाच्या पार्श्वभूमीवर त्यांच्या निवडीबद्दल साहजिकच संमिश्र प्रतिक्रिया आल्या आहेत.

असल्या वादांमुळेच खरे तर मराठी साहित्य संमेलनांत रंगत आणि मजा येते असे म्हटले जाते.

माझ्या आठवणीप्रमाणे वादाची ही गौरवशाली परंपरा घोषित आणीबाणीपर्वात कराड येथे दुर्गाबाई भागवत यांच्या अध्यक्षतेखाली आणि मावळते अध्यक्ष पुरुषोत्तम लक्ष्मण तथा पुल देशपांडे यांच्या उपस्थितीत झालेल्या 1975 सालच्या संमेलनापासून सुरु झाली आहे. असो.

तर मराठी ख्रिस्ती साहित्य परिषदेने आपल्या घटनेनुसार संमेलनाध्यक्षपदासाठी निवडणूक जाहीर करुन, इच्छूक उमेदवारांकडून रितसर अर्ज मागवून, त्यांच्या मुलाखती वगैरे असे सर्व सोपस्कार पार पाडून संमेलनाध्यक्षांची निवड जाहीर केली आहे.

बीड येथे झालेल्या सव्वीसाव्या मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलनाचे आणि परिषदेचे विद्यमान अध्यक्ष पौलस वाघमारे यांनी ही प्रक्रिया पूर्ण केली आहे.

वसईचे फादर विजय गोन्साल्विस अध्यक्षपदी असलेला नाशिक ख्रिस्ती साहित्य संघ नियोजित सत्ताविसाव्या संमेलनाचा यजमान आहे.

किमान दहा पुस्तके आपल्या नावावर असलेल्या व्यक्तीच यंदा संमेलनाध्यक्ष पदासाठी पात्र होत्या. याचे कारण एकही साहित्यकृती नसलेले लोक यापूर्वी संमेलनाध्यक्ष झालेले आहेत.

दुसऱ्या एका अलिखित संकेतानुसार यावेळचे साहित्य संमेलनाध्यक्षपद कॅथोलिक व्यक्तीसाठी राखीव होते. दोन वर्षानंतर होणाऱ्या संमेलनासाठी हे पद प्रोटेस्टंट साहित्यिकांसाठी राखीव असेल.

मार्टिन यांच्याव्यतिरिक्त यंदा दोन इतर साहित्यिक रिंगणात होते.

छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील ज्येष्ठ साहित्यिक हेमंत घोरपडे आणि वसई येथील आणि संध्या नागालँड येथे कार्यरत असलेले सालेशियन किंवा डॉन बॉस्को संस्थेचे फादर नेल्सन फलकाव यांनी या पदासाठी अर्ज दाखल केले होते.

निवड समितीने यापैकी मार्टिन आणि घोरपडे यांच्या मुलाखती घेतल्या, फादर फालकाव मुलाखतीसाठी दिलेल्या वेळेत येऊ न शकल्याने त्यांचा अर्ज बाद झाला होता.

मराठी साहित्य परिषदेने फादर फ्रान्सिस दिब्रिटो आणि डॉ जयंत नारळीकर यांच्याबाबतीतला अनुभव लक्षात घेऊन आता धट्टाकट्टा, चालताबोलता आणि हिंडूफिरु शकणारा संमेलनाध्यक्ष निवडण्याचा निर्णय घेतल्याचे दिसत आहे.

मराठी ख्रिस्ती साहित्य परिषदेनेसुद्धा यावेळी असाच निकष घेतला असावा.

ऐंशीच्या उंबरठ्यावरील घोरपडे यांना त्यांचे वय बहुधा प्रतिकूल ठरले. निवडणुकीचा आग्रह त्यांनी टाळल्याने राज्यातील पात्र मतदारांचा मात्र हिरमोड झाला असेल.

मराठी खिस्ती साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदाला एक वेगळेच वलय आहे.

सन १९२७ पासून नाशिक येथूनच सुरु झालेल्या मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलनांचे अध्यक्षपद याआधी `स्मृतीचित्रे'कार लक्ष्मीबाई टिळक (नागपूर १९३३), प्रा. जयंतकुमार त्रिभुवन (कोल्हापूर १९८६), फादर फ्रान्सिस दिब्रिटो (पुणे १९९२), डॉ. सिसिलिया कार्व्हालो (नाशिक २०००) आणि डॉ.अनुपमा निरंजन उजगरे (मुंबई २००५) यांनी भूषविले आहे.

नवनिर्वाचित संमेलनाध्यक्ष सायमन मार्टिन यांचा आणि माझा परिचय अगदी अलिकडचा. काही महिन्यांपूर्वीचा.

मात्र साहित्यविश्वातील त्यांच्या कामगिरीबाबत फार आधीपासून मला माहिती आहे.

सायमन मार्टिन यांच्या निवडीमुळे नाशिकमधील नियोजित संमेलन मोठ्या उत्साहात होईल यात शंका नाही.

ख्रिस्ती साहित्य संमेलनांतील माझा सहभाग तसा मर्यादित राहिला आहे.

तिसेक वर्षांपूर्वी कवि निरंजन उजगरे यांच्या अध्यक्षतेखाली मालवण येथे झालेल्या आणि अशोक आंग्रे यांच्या अध्यक्षतेखाली नगर येथे २०१२ साली झालेल्या संमेलनास मी एक श्रोता म्हणून हजर होतो.

सातारा आणि नाशिक या दोन्ही साहित्य संमेलनांशी निगडीत असलेल्या बातम्या आणि घडामोडींकडे एक साहित्यप्रेमी म्हणून इतरांप्रमाणे माझेही लक्ष असणार आहे.

नवनिर्वाचित संमेलनाध्यक्ष सायमन मार्टिन यांचे अभिनंदन आणि शुभेच्छा !

Camil Parkhe September 22, 2025

Christians and politics (Marathi)

'JmdHw$gm~mhoaMm {¼ñVr g_mO' ,  H$m{_b nmaIo

gwJmdm àH$meZ, nwUo

12) amOH$maUmV 'Zm KaH$m Zm KmQ>H$m' pñWVr

{IñVu bmoH$g§»`oÀ`m ~m~VrV _hmamï´>mV _w§~B© Am{U R>mUo {OëømVrb dgB© VmbwŠ`mnmR>monmR> nwUo {OëømMm H«$_m§H$ bmJVmo. _mÌ ñdV:À`m ~imda nwUo qH$dm {n§nar-qMMdS> `oWrb _hmnm{bH$m§À`m EImÚm dmS>m©V ZJagodH$ {ZdSy>Z AmUÊ`mBVH$s Ë`m§Mr g§»`m Zmhr. _mÌ nwÊ`mVrb am_dmS>r, `oadS>m, dS>Jmdeoar, hS>nga `oWrb n[agam§V Am{U qnnar qMMdS> `oWrb H$miodmS>r, {n§nar Am{U H$mgmadmS>r n[agam§V _amR>r^m{fH$ àmoQ>oñQ²>§Q> Am{U H°$Wmo{bH$ {¼ñVr _VXmam§Mrg§»`m ~è`mn¡H$s Amho Am{U Amnë`m àíZm§Mr XIb KoÊ`m~m~V Vo amO{H$` njm§da Am{U `m njm§À`m ZoË`m§da {ZpíVVM X~m~ AmUy eH$VmV. g§K{Q>V[aË`m Aem àH$maMo à`ËZ _mÌ AmVmn`©§V Pmbobo {XgV Zmhr.

nwÊ`mVrb {¼ñVr g_mO hm _amR>r^m{fH$ {¼ñVr g_mO Am{U _wiMo Jmodm, Vm{_iZmSy>, Ho$ai, _|Jbmo[a`Z Aem {d{dY ^m{fH$ JQ>m§V {d^mJbm Jobm Agë`mZo g§»`m~i AgyZhr Ë`m§À`m Hw$R>ë`mhr g§KQ>ZoZo AWdm _ôÎdmH$m§jr nwT>ma`m§Zr `mMm amO{H$`ÑîQ²>çm AOyZVar bm^ KoVbobm Zmhr.

{~«{Q>e H$mimV {¼ñVr Y{_©`m§gmR>r ñdV§Ì _VXmag§K AgV. amo_Z H°$Wmo{bH$ Am{U àm°Q>oñQ>§Q> `m XmoÝhr n§Wm§gmR>r EH$M _VXmag§K AgV. aoìô. Zmam`U dm_Z Am{U bú_r~mB© {Q>iH$ `m§Mo {Ma§Ord XodXÎm {Q>iH$ Aem àH$maÀ`m _VXmag§Kmg VÎdV: {damoY AgyZhr EH$Xm `m _VXmag§KmVyZ {ZdS>UwH$sgmR>r C^o am{hbo hmoVo.1

ñdV§Ì _hmamï´>mMr 1960 gmbr ñWmnZm Pmë`mnmgyZ AmVmn`ªV XmoZ {¼ñVr ì`º$s§Mr amÁ`mVrb _§{Ì_§S>imda Zo_UyH$ Pmbr Amho . Ë`mn¡H$s _w§~B©VyZ {ZdSy>Z Ambobo S>m° {bAm°Z {S>gmoPm ho _w§~B©Mo _mOr _hmnm¡a H$mhr H$mi amÁ`_§Ìr hmoVo Va _w§~B©VyZM 1985 gmbr {dYmZg^oda {ZdSy>Z Amboë`m gobrZ {S>{gëdm `m Oo_Vo_ EH$ df© amÁ`_§Ìr hmoË`m. _w§~B©VrbM E\$ E_ qnQ>mo ho AZoH$ df} Am_Xma hmoVo. gZ 2004 gmbr Pmboë`m {dYmZg^oÀ`m {ZdS>UwH$sV lr_Vr M§ÐeoIa _w§~B©VyZ {ZdSy>Z Amë`m AmhoV.

dgB©Vrb H°$Wmo{bH$ bm|H$m§Mr EH$JÇ>m _Vo nS>ë`mg `m {dYmZg^m _VXmag§KmVrb C_oXdmam§Mo {ZdS>UwH$sÀ`m {ZH$mbmMo nmaS>o Hw$R>ë`mhr ~mOyZo diÊ`mMr Ë`m§Mr Z¸$sM VmH$X Amho. gZ 1004 gmbr Pmboë`m _w§~B©Vrb H$mhr bmoH$g^m Am{U {dYmZg^m _VXmag§Km§V hr ~m~ gd©M amO{H$` njm§À`m bjmV R>iH$nUo Ambobr Amho.

Ah_XZJa {OëømV X{bV {¼ñVr g_mOmMr g§»`m Ah_XZJa, lram_nya, amhmVm, {Q>iH$ZJa, haoJmd, g§J_Zoa, eodJmd, gmoZJmd, KmoS>oJmd, amhþar, nmWS>u, H|$Xi Am{U Zodmgm `oWo bjUr` Amho. Zm{eH$ H°$Wmo{bH$ Y_©àm§VmV Zm{eH$, Ah_XZJa, Ywio, OiJmd Am{U Z§Xwa~ma `m Mma {Oëøm§Mm g_mdoe hmoVmo. Ë`mn¡H$s gdm©V OmñV åhUOo 19 Y_©J«m_ (n°are) Ah_XZJa {OëømVrb CÎma ^mJmV åhUOo lram_nya, amhþar, amhmVm, H$monaJmd,g§J_Zoa, Zodmgo, Ah_XZJa,nmWS>u VmbwŠ`m§V hmoVo. nydm©l_rÀ`m X{bV Agboë`m {¼ñVr g_mOmVrb EH$hr ì`º$s AmVmn`ªV {dYmZg^oda {ZdSy>Z Ambr Zmhr dm {dYmZn[afXoda Zo_br Jobr Zmhr.

haoJmdÀ`m _V_mD$brÀ`m `mÌogmR>r g§nyU© _hmamï´>^a {dIwabobm _amR>r {¼ñVr g_mO haoJmdbm O_Vmo.Ë`mdoirM `mg_mOmMr _moR>r g§»`m Am{U ApñVËd BVam§À`m bjmV `oVo. H$mhr bmIm§À`m Amgnmg Agboë`m `m ^m{dH$m§gmR>r `m `mÌo{Z{_Îm Eg Q>r _hm_§S>i lram_nwamVyZ haoJmdbm Xa {_{ZQ>mJ{UH$ JmS>çm gmoS>V AgVo. Ë`m_wioM `m n[agamV Am_XmaH$sgmR>r CËgwH$ AgUmao {d{dY amO{H$` njmMo nwT>mar `m `mÌobm h_Img hOa amhÿZ Amnbr CnpñWVr gd© ^m{dH$m§À`m bjmV `oB©b `mgmR>r {d{dY Šbwár§Mm dmna H$aV AgVmV. amO{H$` nwT>mar Amnë`m `mÌobm Ambo `mMoM `m g_mOmVrb bmoH$m§Zm _moR>o Aàyn dmQ>V AgVo.

_mÌ `m g_mOmÀ`m à{V{ZYtZm H$mhr amO{H$`, gm_m{OH$ nXo {_idyZ XoÊ`mgmR>r g_mOmÀ`m `m eº$sMm Cn`moJ hmoV Zmhr. aoëdoñWmZH$mda EImÚm JmS>rMr dmQ> nmhUmam bmoH$m§Mr _moR>r g§»`m Agmdr, aoëdo VoWyZ T>ië`mZ§Va g§nyU© aoëdoñWmZH$mda Hw$UmMm _mJ_yghr Zgmdm AgoM _V_mD$br{Z{_Îm `oWo O_Uma`m g§™`oMo amO{H$` qH$dm g§KQ>ZoÀ`mÑï>rZo \${bV AgVo.

S>m° ~m~mgmho~ Am§~oS>H$am§À`m O`§Vr Am{U _hmn[a{Zdm©Um{Z{_Îm _w§~B©V, ZmJnwamV, nwÊ`mV Am{U BVa {R>H$mUr X{bV g_mOmMo bmoH$ àM§S> g§»`oZo EH$Ì `oVmV, Voìhm `m OZg_wXm`mbm Amnë`m MidirH$S>o, {dMmaàUmbrH$S>o qH$dm njmH$S>o AmH${f©V H$aÊ`mMm à`ËZ AZoH$ OU H$aV AgVmV. `m àg§Jm§{Z{_Îm {d{dY nwñVH$m§Mr _moR>çmà_mUmV {dH«$s hmoVo OmJmoOmJr C^maboë`m ì`mgnrR>m§dê$Z O_boë`m O_mdmMo gm_m{OH$, amO{H$` Am{U d¡MmarH$ à~moYZ H$aÊ`mMm à`ËZ Ho$bm OmVmo, Vgo Hw$R>bohr àH$ma haoJmdÀ`m `mÌoV dm {IñVr g_mOmÀ`m BVa Hw$R>ë`mhr Ym{_©H$ H$m`©H«$_mV AmT>iV Zmhr {d{eï> XodimV\}$ Am`mo{OV Ho$boë`m `m H$m`©H«$_mMo ñdê$n Ym{_©H$ AgUma ho CKS> Amho, _mÌ `m Am`Ë`m JXuMm dmna Hw$R>ë`mhr gm_m{OH$ C{Ôï>m§H$aVm Ho$bm OmD$ Z`o `mMo d¡få` dmQ>Vo.

g§Kf© hm Ogm Am§~oS>H$ar MidirMm EH$ A{d^mÁ` ^mJ Amho Vgo {¼ñVr g_mOmMo Zmhr Ago A{dZme S>moig `m§Zr åhQ>bo Amho. {¼ñVr Pmë`m_wio gdbVr ZmhrV. Ë`m_wio ~m¡ÜX g_mOmÀ`m VwbZoV hm g_yh IynM _mJo nS>bm. Ë`mgmR>r amOH$s`, gm_m{OH$ Midir Cä`m H$amì`m bmJVmV, Ë`m `m g_mOmZo Ho$ë`m ZmhrV Ago Vo åhUVmV.2 gm_m{OH$, Am{W©H$, amOH$s` MidirV hm g_mO \$magm Ambobm Zmhr. Ë`m§Mm g§~§Y BVa g_mOmer `oVmo Vmo àm_w»`mZo {_eZar§Zr H$mT>boë`m emim§_wio. nU Vmohr nmë`-nmbH$, {ejH$, \$mXa, {gñQ>g© EdT>çmnwaVm. A°S>{_eZ KoVmZm, _wbm§À`m àJVrg§~§YmV Am{U Aemgma»`m emim§er g§~§{YV Jmoï>r§nwaVm. BVa àíZ qH$dm {dMmaàdmh `m§À`mer gmYmaUV: Ë`m§Mm g§~§Y `oV Zmhr. `m g§~§YmV EH$àH$maMr Am¡nMm[aH$Vm AgVo. {¼ñVr g_mOmVrb A§VJ©V àdmhmer BVam§Mm \$maM WmoS>m g§~§Y `oVmo, Ago Ë`m§Zr åhQ>bo Amho, `mV ~aoMgo VÏ` Amho.

H$mhr dfmªnydu lram_nwamV _{hbm dJm©§gmR>r amIrd Agboë`m dmS>m©_YyZ H$_b nm°b nbKS>_b `m {¼ñVr _{hbm {ZdSy>Z Amë`m hmoË`m. ehamVrb g§V byH$ BpñnVimÀ`m n[agamVrb \$mXa~mS>rÀ`m Amgnmg {¼ñVr g_mOmMr bmoH$g§»`m ~è`mn¡H$s Amho, Ë`m_wio Ë`m§Mm {dO` eŠ` Pmbm. _mÌ Ë`mZ§Va AmVmn`ªV åhUOo Jobr Vrg df} `m g_mOmVrb Hw$R>br ì`º$s nwÝhm ñWm{ZH$ ZJanm{bHo$da {ZdSy>Z Jobr Zmhr. BVa Aën§g»` g_mOmVrb ZoVo {d{dY amO{H$` njm§er Am{U ZoË`m§er gmQ>obmoQ>o O_dyZ {d{dY nXo Cn^moJV AgVmZm {¼ñVr g_mOmZo _mÌ `m~m~VrVhr Amnbm _mJmgbobonU {gÜX Ho$bo Amho.

Ah_XZJa _hmnm{bHo$Mr n{hbrM {ZdS>UyH$ 14 {S>go§~a 2003 bm nma nS>br. `m _hmnm{bHo$Mm à^mJ H«$_m§H$ 1 hm `oWrb gdm©§V _moR>m à^mJ. gmdoS>r Am{U E_ Am` S>r gr à^mJmMo EHy$U _VXmZ 15,421 BVHo$ hmoVo. Ë`mn¡H$s {Zå_o _VXmZ {¼ñVr d BVa _mJmgd{J©`m§Mo VgoM Aëng§»`m§H$m§Mo hmoVo. Ë`m_wio VoWo {¼ñVr g_mOmMm EH$ d BVa g_mOmMm EH$ Ago XmoZ _mJmgd{J©` ZJagodH$ ghO {ZdSy>Z `oD$ eH$V hmoVo. nU Vgo Pmbo Zmhr. H$maU {¼ñVr d BVa {_iyZ EHy$U gmV Vo AmR> C_oXdma {ZdS>UwH$sÀ`m [a¨JUmV hmoVo. Ë`m_wio {¼ñVr g_mOmMr _Vo {d^mJbr Jobr. n[aUm_r `m g_mOmMm EH$hr C_oXdma ZJagodH$ hmoD$ eH$bm Zmhr. ehamVrb BVa à^mJmVyZhr {¼ñVr g_mOmVrb EH$hr ì`º$s ZJagodH$ åhUyZ {ZdSy>Z Ambr Zmhr. àmoQ>oñQ>§Q> Am{U H°$Wmo{bH$ n§{W` _amR>r g_mOmMm g§nyU© _hmamï´>mV Ah_XZJa {Oëhm ~mbo{H$„m g_Obm OmVmo. Ë`m ehamÀ`m ZJanm{bHo$V `m g_mOmMm EH$hr à{VZrYr Zgmdm hr `m g_mOmÀ`m Ñï>rZo EH$ _moR>r Zm_wîH$sMrM ~m~ Amho.

Ah_XZJaMrM hr pñWVr Va _J nwÊ`m-_w§~B©Mr VgoM Zm{eH$ - Am¡a§Jm~mXMr pñWVr `mnojm doJir Agy eHo$b H$m` Agm àíZ Ah_XZJa `oWrb H$m`©H$V} bwH$g nmQ>moio `m§Zr {Zamoß`mÀ`m Am°JñQ> 2004 À`m A§H$mV {dMmabm hmoVm.

nñVrg dfm©§nydu ' {Zamoß`m'À`m 1971À`m Owb¡À`m A§H$mV Mmb©g gmidr `m§À`m boImVrb hm n{hbm n[aÀN>oX AmOhr g_n©H$ R>aVmo:

''H$mhr {XdgmnyduM 'gH$mi' `m X¡{ZH$m_YyZ EH$ AË`§V _hÎdmMm Am{U Ii~iOZH$ _OHy$a N>mnyZ Ambm Amho.Ë`m boImÀ`m bo{IH$m AmhoV gm¡ em{bZr ~ob ! Ë`m§Zr Ë`m_Ü`o Ago {ZdoXZ Ho$bo Amho - '' AmnUm§g ñdmV§Í` {_iyZ 24 df} Pmbr; na§Vw Amnbm EH$hr Am_Xma, ImgXma AWdm H$mnm}aoQ>a AmO Amnë`m {¼ñVr g_mOmMr Xw:Io doerda Q>m§JÊ`mgmR>r ApñVËdmV Zmhr. Amnë`m Ñï>rZo hr AË`§V IoXmMr Jmoï> Amho. Aëng§»`mH$ Oar åhQ>bo Var hOmamo {¼íMZ AmO _hmamï´>m_Ü`o AgVmZmXoIrb Ë`m§Mo ZoV¥Ëd H$aUmam, Ë`m§À`mdVrZo ^m§S>Umam EH$hr H$V¥©ËddmZ Bg_ nwT>o `oD$ eH$V Zmhr, `mMm AW© H$m`? {H$Vrhr AÝ`m` Pmbm Var Vmo gmogÊ`mMm Amåhr _º$m KoVbm Amho H$m`? Amåhmbm Am_À`m g_mOmMr H$idi `oV Zmhr H$m`?? Am_À`m g_mOmMr IaoM àJVr ìhmdoE Ago Amåhmg dmQ>V Zmhr H$m`? {H$ AmOMr Amnbr n[apñWVr ^rVrZo Jm§Jê$Z Joboë`m H$moH$amgmaIr Pmbobr Amho?''

gmidr nwT>o åhUVmV: gÜ`m Oo _hmamï´>r` {¼ñVr AmhoV Ë`mVrb ~hþVoH$ _mJmgboë`m g_mOmVrb AmhoV.na§Vw Ë`m§À`m _mJo ''{¼íMZ' hm eãX Amë`m_wio Ë`m§À`m Am{W©H$ d e¡j{UH$ gdbVr ~§X hmoVmV. Y_© ~Xbbm Va Xoe ~XbVmo H$m`?? g§ñH¥$Vr ~XbVo H$m`? darb EH$mhr Jmoï>rMm {dMma Z H$aVm Ë`m§À`m gd©M gdbVr ~§X hmoVmV. g_mOmV Va AmnU _mJmgbobo åhUyZM amhVmo Am{U BH$S>o Am{W©H$ d e¡j{UH$Ñ îQ>çAm Amnbm H$m|S>_mam hmoVmo Am{U hm AÝ`m` AmnU _yJ {_iyZ ghZ H$aVmo ! '' 3

J«m_rU ^mJmV amOH$s` joÌmV _amR>r {¼ñVr g_mOmMr AJXr {d{MÌ nÜXVrZo H$m|S>r hmoVmZm {XgyZ hmoVo. hëbr J«m_ n§Mm`V, n§Mm`V g{_Vr, {Oëhm n[afX, ZJa n[afXm Am{U {d{dY ghH$mar g§ñWm§À`m {ZdS>UwH$sV AZygw{MV OmVrO_mVr§gmR>r H$mhr nXo Ama{jV Ho$bobr AgVmV. `m {ZdS>UwH$sV _amR>r {¼ñVr ì`º$s§Mo ZmVodmB©H$ Am{U ^mD$~§X Agboë`m na§Vw qhXw Y_m©V am{hboë`m qH$dm ~wÜX Y_m©V Joboë`m bmoH$m§Zm `m Ama{jV nXm§Mm bm^ KoVm `oVmo. _mÌ {¼ñVr Y_m©Mo bo~b Agë`mZo gdm©Wm©Zo _mJmgd{J©` AgyZhr `m Jmdm§Vrb {¼ñVr g_mOmbm Ho$di hmV MmoiV ~gmdo bmJVo. AmnboOwZo OmV^mB© amOH$s` nXo {_idyZ Amnbr àJVr gmYVmhoV ho nmhV Ë`m§Zm ~gmdo bmJVo. ehamV amhUma`m gwIdñVy Agboë`m BVaY{_©` dm IwÔ _amR>r {¼ñVr g_mOmbmhr J«m_rU ^mJmVrb {¼ñVr g_mOmÀ`m `m n[apñWVrMr OmUrd ZgVo.

Am¡a§Jm~mX {OëømVrb J§Jmnya VmbwŠ`mVrb _mir KmoJaJmd `oWo gZ 1970À`m XeH$mV VoWrb {¼ñVamOm _§{XamMo _w»` Y_©Jwê$ \$mXa Agboë`m \$mXa nwWoÝHw$b_ ìhr Omogo\$ `m§Zr `m JmdmV gm_m{OH$ Am{U amO{H$` H«$m§VrMo AZoH$ à`moJ Ho$bo. nr ìhr \$mXa `m ZmdmZoM AmoiIë`m OmUmè`m `m Ho$air` Y_©Jwê$§Mr `m JmdmMo gan§M åhUyZhr `m Y_©Jwê$§Mr {ZdS> Pmbr hmoVr `mdê$Z Ë`m§Mo doJionU {XgyZ `oVo. gan§M ho amO{H$` nX ^yf{dUmao _hmamï´>mVrb Vo ~hþYm EH$_od Y_©Jwê$ AgmdoV. Y_©Jwê$§Zm amO{H$` nX ñdrH$maÊ`mg H°$Wmo{bH$ _hm_§S>i ghgm nadmZJr XoV Zmhr. _mÌ KmoJaJmdgma»`m AmS>diUmÀ`m JmdmVrb `m Y_©Jwê$§À`m am amOH$s` joÌmVrb `m à`moJm~m~V ñWm{ZH$ {¼ñV_§S>imVHw$R>brhr à{VHy$b à{V{H«$`m CR>br ZìhVr.

_hmamï´>mV _w§~B© Am{U R>mUo {OëømImbmoImb nwUo Am{U qnnar-qMMdS> eham§V {¼ñVr bmoH$ ~hþg§»`oZo AmT>iVmV. Ë`m_Ü`o _amR>r^m{fH$ (H°$Wmo{bH$ Am{U àmoQ>oñQ>§Q> ) g_mOmMo à_mU ^anya Amho. ZJa añË`mda am_dmS>r n[agamV S>r Zmo{~br H$m°boO, nonb go{_Zar `m gma»`m `oeyg§Kr` Am{U BVa H°$Wmo{bH$ Y_©Jwê$§À`m {d{dY g§ñWm-g§KQ>Zm§Mo _moR>o Omio {Z_m©U Pmbo Amho. Ë`m_wio _hmamï´>mÀ`m {d{dY ^mJm§Vrb VgoM _yiMo Jmodm, Vm{_iZmSy> dJ¡ao amÁ`mVrb Agbobo {IñVu bmoH$ _moR>çm g§»`oZo `oWo AmT>iVmV. nwUo _hmnm{bHo$À`m VgoM {dYmZg^oÀ`m {ZdS>UwH$sV `m H°$Wmo{bH$ Am{U àmoQ>oñQ>§Q> g_mOmMr ^y{_H$m {ZUm©`H$ R>ê$ eH$Vo ho AmVmn`ªV AZoH$ amOH$s` njm§À`m Am{U ZoË`m§À`m bjmV Ambo Amho. Om°Z nm°b ho {¼ñVrY{_©` amO{H$` ZoVo `oadS>m n[agamVyZ XmoZXm nwUo _hmnm{bHo$da {ZdSy>Z Ambobo AmhoV. nU _yiMr _amR>r^m{fH$ Agbobr {¼ñVr ì`º$s AmVmn`ªV nwUo _hmnm{bHo$V {ZdSy>Z Ambobr Zmhr. _hmamï´> {dYmZg^oV AWdm {dYmZn[afXoVhr AmVmn`©§V _w§~B© Am{U dgB©Mm AndmX dJiVm Cd©arV _hmamï´>mVrb

_amR>r^m{fH$ {¼ñVr g_mOmbm à{V{ZYrËd {_imbobo Zmhr.

bmoH$g^m Am{U {dYmZg^oÀ`m {ZdS>UwH$m amO{H$` njm§À`m dVrZo bT>dë`m OmVmV Voìhm _hmamï´>mV BVa Aëng§»` g_mOmà_mUoM ~hþg§»` {¼ñVr _VXma Ë`m n[agamV à^mdr Agob Ë`m H$m±J«og qH$dm amï´>dmXr H$m±J«og `mgma»`m ñdV:bm {ZY_u amOH$maUmMm nwañH$ma H$aUma`m njmbm nmqR>dm XoVmo Agm gd©gmYmaU g_O Amho. gZ 2004 À`m bmoH$g^oÀ`m {ZdS>UwH$sV _w§~B©V {¼ñVr g_mOmZo {d{eï> amO{H$` njmbm EH$JÇ>m _VXmZ Ho$ë`mZo Ë`m {ZdS>UwH$sÀ`m {ZH$mbmMo nmaS>o {déÜX {Xeobm PwH$bo Jobo Aer Omhra dº$ì`o Ë`m H$mimV Ho$br Jobr hmoVo.

ñdV:Mr à^mdr amOH$s` VmH$X dm ZoV¥Ëd ZgUmè`m OmVrO_mVr dm Aëng§»` goŠ`wba njm§À`m diMUrbm OmVmV `m_mJo `m g_mOm§Mr Vm{H©$H$Vm Amho, OwZm AZw^d JmR>rer AgVmo. H$m°J«oggmaImM nj _hmamï´>mgma»`m _amR>m ~hþg§»` Agboë`m amÁ`mV ~°[añQ>a AãXwb ah_mZ A§Vwbo `mgma»`m ZoË`mMr _w»`_§ÌrnXmda Zo_UyH$ H$ê$ eH$Vmo, S>m° _Z_mohZ qgJ gma»`m Aëng§»` erI g_mOmVrb ZoË`mMr n§VàYmZ nXmda {ZdS> H$ê$ eH$Vmo. Y_© Am{U OmVrMo amOH$maU H$ê$ nmhUmè`m njm§_wio Ë`m Y_m©Mr dm OmVrMr ZgUmè`m bmoH$m§_Ü`o Agwa{jVVoMr ^mdZm {Z_m©U hmoV AgVo.Amnë`mbm gm_m{OH$ Am{U amOH$s` gwajm XoD$ eH$Umè`m BVa Hw$R>ë`mhr njmH$S>o - _J Vmo ~hþOZ g_mO nj Agmo,S>mdo nj Agmo dm g_mOdmXr nj Agmo - diV AgVmV. Ë`m§À`m Ë`m g_Omg EH$Xm VS>m Jobm H$s _J Vo Xwgè`m {ZY_u amOH$maU H$aUmè`m njmÀ`m emoYmV AgVmV. _hmamï´>mV Var H$m±J«og Am{U eaX ndma `m§À`m ZoV¥ËdmImbrb amï´>dmXr njm{edm` BVa Hw$R>bmhr VWmH${WV {ZY_u amOH$s` njmMm g_W© n`m©` Aëng§»` g_mOmg_moa {XgV Zmhr.

_mÌ Ë`m_wio `m g_mOmbm Amnë`mì`{Varº$ BVa Hw$Um ì`ŠÎmrbm dm amOH$s` njmbm _Vo XoÊ`mMm {edm` n`m©` Zmhr Agm g_O dm J¡ag_O hmoD$ eH$Vmo. Agm 'XoAa BO Zmo Am°Xa AmëQ>aZo{Q>ìh' (' {Q>Zm') \°$ŠQ>a _wio `m g_mOmbm J¥hrV Yabo OmD$Z _J `m g_mOmgmR>r H$mhr H$aÊ`mMr Ë`m amOH$s` nwT>mè`m§g dm njmg JaO ^mgV Zmhr. Aem doirg _J {ZdS>UwH$sÀ`m doir PQ>H$m XoD$Z Ë`m nwT>mè`mg Amnë`m gm_Ï`m©Mr AmR>dU H$ê$Z Úmdr bmJVo. Ah_XZJa {OëømV EH$m _VXmag§KmV Joë`m {dYmZg^oÀ`m {ZdS>UwH$sV EH$m goŠ`wba njmÀ`m ZoË`mg AgmM PQ>H$m XoD$Z M¸$ ^Jì`m `wVrÀ`m C_oXdmamg {ZdSy>Z AmUbo åhUo.

Jobr AZoH$ df} ñdV:bm {ZY_u åhUdUmè`m njm§Mr nmR>amIU H$ê$ZgwÜXm amO{H$`ÑîQ>çm X{bV R>r^m{fH${¼ñVr g_mOmÀ`m nXamV H$mhrM nS>bobo Zmhr. Hw$R>ë`mhr nm{bHo$V dm _hmnm{bHo$V ñdrH¥$V g^mgX åhUyZgwÜXm `m g_mOmVrb H$m`©H$Ë`m©§Mr `m amO{H$` njm§V\}$ dUu bmdbr OmV Zmhr. Ë`m_wio {dYmZn[afXoda `m g_mOmÀ`m à{V{ZYtMr Zo_UyH$ hmoUo Va \$maM Xya am{hbo. goŠ`wba njm§Mr nmR>amIU Ho$bo Var Ë`m~Xë`mV H$mhr _mo~Xë`mMr Anojm Z ~miJë`mZo åhUm dm amOH$s` X~m~JQ> åhUyZ à^mdrnUo C^o Z am{hë`mZo åhUm, `m g_mOmMr amO{H$`ÑîQ>çm CnojmM Ho$br OmV Amho.

{¼ñVr g_mO hm X{bV g_mO AgyZXoIrb [anpãbH$Z njmÀ`m Hw$R>ë`mhr JQ>mZo `m g_mOmH$S>o Amnbr Z¡g{µJH$ ìhmoQ> ~±H$ åhUyZ nm{hbo Zmhr ho {deof Amho. H$Xm{MV {¼ñVr g_mOmMr AmVmn`ªV Am§~oS>H$ar MidirnmgyZ \$Q>Hy$Z amhÊ`mMr àd¥Îmr `mg H$maUr^yV Agy eHo$b. _mÌ nm{bH$m, _hmnm{bH$m Am{U J«m_n§Mm`V nmVirdaÀ`m {ZdS>UwH$m§V X{bV Agbobo ho ^mD$~§X ~hþVoH$doiog EH$ÌM AgVmV, hm qhXy, hm ~m¡ÜX Am{U hm {¼ñVr Agm ^oX^md ` X{bVm§_Ü`o Ë`mdoir ZgVmo. amOH$maUmV X{bVm§À`m njm§À`m AZoH$ {nbmdir Pmë`m AmhoV, Ë`mn¡H$s EImÚm {nbmdirV Vo AgVmV EdT>oM.

`m Am§~oS>H$ar Midirer Agbobo Amnbo Z¡g{J©H$ ZmVo {¼ñVr g_mOmZo ~iH$Q> Ho$bo Va `m g_mOmMo {d{dY Am{W©H$, gm_m{OH$ Am{U amO{H$` àíZ gwQ>Ê`mMr eŠ`Vm Amho. gwX¡dmZo X{bV MidirVrb AZoH$ nwT>mè`m§Zm Am{U H$m`©H$Ë`mªZm {¼ñVr g_mOm{df`r AmñWmhr Amho. _mJo 'gwJmdm àH$meZ'Mo àm {dbmg dmK Am{U CfmVmB© dmK `m§Zr `mg§X^m©V à`ËZhr Ho$bo hmoVo. Aem àH$mao {¼ñVr g_mOmZo Am§~oS>H$ar Midirer ZmVo OmoS>bo Va _yiMm EH$M g_mO Agboë`m `m g_mOKQ>µH$m§Mo _moR>o {hV gmYbo OmUma Amho.

g§X^©:

1) AemoH$ XodXÎm {Q>iH$, 'AmUIr EH$ àH$mePmoV', àH$meH$: OJàH$me, Omo. {d. dobtH$a (`oeyg§Kr`), gmogm`Q>r Amo\$ {OPg), S>r Zmo{~br H$m°boO, nwUo 411 006, (1960), (nmZ gmV)

2) A{dZme S>moig, 'Y_mªV[aV X{bV Am{U {¼ñVr X{bV _wº$s Midi', 'Am§~oS>H$ar Midi: n[adV©ZmMo g§X^©' , gwJmdm àH$meZ, nwUo, (1995), nmZ 45)

3) Mmb©g gmidr, '{Zamoß`m' _m{gH$, Owb¡ 1971

({¼ñVr X{bV _amR>r gm{hË` n[afXoV\}$ lram_nya `oWo {X. 8 Am{U 9 Am°ŠQ>mo~a 2005 bm Am`mo{OV Ho$boë`m H$m`©emioV hm boI dmMÊ`mV Ambm. -nyd©à{gÜXr 'bmoH$n[adV©Z' gmám{hH$, àW_ dYm©nZ{XZ {deofm§H$ 2005, g§nmXH$: g{Vf OmYd, Ah_XZJa, Am{U '{Zamoß`m' _m{gH$, {S>g|~a 2005 )

H$

Vidrohi writer Satyavan Namdeo Suryawanshi (Marathi)

JmdHw$gm~mhoaMm {¼ñVr g_mO, H$m{_b nmaIo

gwJmdm àH$meZ, nwUo

16) {dÐmohr gm{hpË`H$, g§nmXH$ gË`dmZ gy`©d§er§

Amnë`m H$V¥©ËdmZo _amR>r gm{hË`mV Am{U g_mOOrdZmV Amnë`m nmD$bIwUm _mJo R>odUmè`m {¼ñVr gm{hpË`H$m§_Ü`o \$mXa Wm°_g ñQ>r\$Ýg, {dë`_ H°$ar, ~m~m nX_ZOr, n§{S>Vm a_m~mB©, aoìh. Zmam`U dm_Z {Q>iH$, aoìh. ZriH§$R>emór Jmoao dJ¡a|Mm g_mdoe hmoVmo. `m ì`º$s¨Mr na§nam gË`dmZ Zm_Xod gy`©d§etZr {dgmì`m eVH$mÀ`m CÎmamYm©V AJXr g_W©[aË`m nwT>o Mmb{dbr. gd©gmYmaU {¼ñVr g_mOmÀ`m {ZpîH«$`, em§VVm{à` Am{U Hw$R>ë`mhr à{VHy$b n[apñWVrV PJS>m Z H$aVm OwidyZ KoÊ`mÀ`m _mZ{gH$Voer {dg§JV Ago gy`©d§er§Mo ~§S>Imoa, AmH«$_H$ e¡brMo ì`º$s_Ëd hmoVo. {d{dY àg§Jr dmXJ«ñV R>aVrb Aem ^y{_H$m KoD$Z Ë`m§Zr Amnbo doJionU {gÜX Ho$bo. gy`©d§erÀ`m boIUrMm, dH¥$ËdmMm Am{U Ë`m§À`m ~hþ{dY T>§Jm§À`m ì`{º$_ËdmMm _amR>r X{bV {¼ñVr g_mOmVrb Vê$U {nT>rda \$ma _moR>m à^md nS>bm. AmO `m g_mOmVrb {d{dY joÌm§V H$m`©aV AgUmè`m AZoH$ ì`º$s gy`©d§etMo ho F$U AJXr _moH$ù`mnUo _mÝ` H$aVmV.

gy`©d§etMo 'AJm Oo H$pënbo Zmhr' ho AmË_M[aÌ gZ 1975 gmbr à{gÜX Pmbo. _amR>r gm{hË`mVrb X{bV AmË_H$WZm§À`m _m{bHo$Vrb ho n{hboM AmË_H$WZ åhUmdo bmJob. AmnU {¼ñVr Agbmo Var nydm©l_rMo _hma OmVrVrb Agë`m_wio C?d{U©` Amnë`mbm _hma åhUyZM dmJ{dbo OmV Agm VH«$marMm gya gy`©d§etZr `m AmË_M[aÌmV bmdbm Amho Ago S>m° dmgwXod _wbmQ>o `m§Zr 'X{bVm§Mr AmË_H$WZo' `m nwñVH$mV åhQ>bo Amho. gy`©d§etÀ`m AmË_M[aÌmZ§Va VrZ dfmªZr åhUOo 1978 À`m {S>g|~amV X`m ndma `m§Mo '~bwV§' Am{U 1979 À`m OmZodmarV à. B©. gmoZH$m§~io `m§Mo 'AmR>dUtMo njr' hr AmË_H$WZo à{gÜX Pmbr. 1

gy`©d§etÀ`m gm{hpË`H$ H$ma{H©$XrMm gwê$dmVrMm H$mi _w§~B©V Jobm, `mM H$mimV Ë`m§À`m nwñVH$m§Zm amÁ` Am{U H|$Ð gaH$maMr nm[aVmofHo$ {_imbr. _mÌ X{bV {¼ñVr g_mOmV Am{U ~hþg§»` g_mOmV Ë`m§Mo VoO Viny bmJbo Vo Ë`m§Zr 'AmnU' gmám{hH$mÀ`m g§nmXH$nXmMr Pyb MT>{dë`mZ§Va Am{U Amnë`m Img e¡brV H$sV©Zo gmXa gwê$ Ho$br Voìhm. 'AmnU' gmám{hH$mÀ`m _mÜ`_mVyZ Ë`m§À`m boIUrMr Am{U H$sV©ZmÀ`m _mÜ`_mVyZ Ë`m§À`m dmUrMr VmH$X Voìhm gdm©À`m bjmV Ambr. `oeyg§{K`m§V\}$ Mmb{dbo OmUmao ho gmám{hH$ 1970À`m gw_mamg Ë`mH$mimVrb 'gmo~V', 'ñdamÁ`' '_m{_©H$' , '{ddoH$' Aem _amR>rVrb àñWm{nV {Z`VH$m{bH$m§er ñnYm© H$aV hmoVo ho {deof. `m_mJo gy`©d§erMr YmaXma boIUr Am{U g§nmX{H$` H$m¡eë` H$maUr^yV hmoVo ho {ZpíMV. 'AmnU'Zo H$_mdbobr bmoH${à`Vm Ë`mZ§Va Hw$R>ë`mhr {¼ñVr {Z`VH$m{bH$mbm {_idVm Ambr Zmhr.

EH$ XeH$mhÿZ H$_r H$mi Am`wî` bm^boë`m 'AmnU' gmám{hH$mMo gd© A§H$ nwÊ`mVrb 'ñZohgXZ' `m `oeyg§Kr` g§ñWoÀ`m J«§Wmb`mV B{Vhmgg§emoYH$m§gmR>r OnyZ R>odÊ`mV Ambo Amho. gy`©d§er§Mo g§nmXH$s` H$m¡eë`, {dÛÎmm Am{U X{bV d Cno{jV g_mOKQ>H$m§{déÜX Pmboë`m AÝ`m`m{dê$ÜX bT>Umar Ë`m§Mr AmH$_«H$ boIUr OmUyZ KoÊ`mgmR>r ho A§H$ MmiyZ nmhm`bmM hdo.

'_wÔB© bmI ~wam Mmho Vmo Š`m hmoVm ho/ dhr hmoVm h¡ Omo _§Owao IwXm hmoVm h¡/'' hm eoa ~«rXdmŠ` åhUyZ AJXr R>iH$nUo {_adUmè`m 'AmnU' gmám{hH$mZo X{bV {¼ñVr g_mOmÀ`m Vê$U _§S>irda \$ma _moR>m à^md Q>mH$bm. 'AmnU' _Ü`o 'Zma~m {bìhVmo`' `m gXam{edm` 'ho amï´>m, _mÂ`m amï´>m' `mgma»`m Ii~i _mOdUmè`m AZoH$ boI_m{bH$m Ë`m§Zr {b{hë`m. `mn¡H$s AZoH$ {bImUm_wio Ë`m§Zm g_mOmVrb H$mhr JQ>m§À`m àjmo^mbm Vmo§S> Úmdo bmJbo. hm àjmo^ EH$Xm AJXr J§^ra Wamda nmohmoMbm Voìhm Va Ë`m§Zm nmo{bg H$moR>S>rVhr EH$XmoZ {Xdg Kmbmdo bmJbo hmoVo.

~m~m nX_ZOr `m§À`mà_mUoM g. Zm. gy`©d§er ho ~hþàgd gm{hpË`H$ hmoVo.gm{hË`, nÌH$m[aVm, dH¥$Ëd, AÜ`mËå`, X{bV gm{hË` Am{U gm_m{OH$ Midi `m_Ü`o gy`©d§er `m§Zr \$ma _moR>o `moJXmZ Ho$bo. _amR>r {¼ñVr gm{hË` g§_obZmMo Am{U X{bV {¼ñVr gm{hË` g§_obZmMo AÜ`jnX Ë`m_wio Ë`m§À`mH$S>o AJXr MmbVM Ambo. nwÊ`mV 1972 gmbr ^aboë`m _amR>r {¼ñVr gm{hË` g§_obZmÀ`m Amnë`m AÜ`jr` ^mfUmV gy`©d§etZr {¼ñVr g_mOmZo BVa X{bV KQ>H$m§er, Aëng§»` g_mOmer EH$s H$amdr Agm Ë`mdoir AË`§V H«$m§VrH$maH$ dmQ>Umam {dMma _m§S>bm. Ë`mZ§Va OdiOdi XmoZ XeH$m§Zr aoìh AaqdX nr. {Z_©i `m§Zr X{bV {¼ñVr g_mOmMo Am§~oS>H$ar Midirer ZmVo OwidyZ ho ho {dMma àË`jmV AmUbo. gy`©d§erà_UoM AaqdX {Z_©i ho _amR>r X{bV {¼ñVr g_mOmVrb EH$ _hÎdmMo ì`º$s_Ëd. gy`©d§er Am{U {Z_©i `m XmoKm§Zrhr _amR>r X{bV {¼ñVr g_mOmbm _hmamï´>mVrb nwamoJm_r Am{U X{bV MidirV AmUÊ`mMo EH$ AË`§V _hÎdmMo H$m`© Ho$bo. Ë`mÀ`m `m à`ËZmbm AmO _moR>çm à_mUmV `e Amë`mMo {XgV Amho.

{Z_©i ~aoM df} _hmamï´>m~mhoa hmoVo. Ë`mH$mimV 'AmnU' Mo g§nmXH$ `m ZmË`mZo g_mOmV ^aS>ë`m OmUmè`m AZoH$ Xwb©{jV KQ>H$m§Mo, X{bV Am{U Aëng§»` g_mOmÀ`m àíZm§Zm gy`©d§etZr dmMm \$moS>br hmoVr. _hmamï´>mV naVë`mZ§Va {Z_©i `m§Zr ãb°H$ {W`m°bm°OrÀ`m YVuda X{bV {b~aoeZ {W`m°bm°OrMm (X{bV _wº$s B©ídakmZ) àgma gwê$ Ho$bm. {Z_©i `m§Zr gwê$ Ho$boë`m ñdV§Ì _amR>r X{bV {¼ñVr gm{hË` g§_obZmMo gy`©d§er Xwgao AÜ`j hmoVo. XwX¡dmZo {Z_©i `m§Zm _hmamï´>mV Amnbo H$m`© H$aÊ`mg \$ma H$_r H$mi bm^bm. X{bV {¼ñVr Midi _hmamï´>mV Mm§Jbo _yi Yê$ bmJbr AZ 1995 gmbr {Z_©i `m§Mo {ZYZ Pmbo. X{bV {¼ñVr MidirMm EH$ _moR>m AmYmaM Zm{hgm Pmbm. Ë`mZ§Va nmM dfmªZ§Va gy`©d§etMohr {ZYZ Pmbo.

gy`©d§etZr _moR>çm à_mUmV b{bV gm{hË`mMr {Z{_©Vr Ho$br. Am{W©H$ H$maUm_wio 'AmnU' ~§X nS>bm Am{U gy`©d§etÀ`m hmVmVrb EH$ _moR>o Aó Jobo. `m gmám{hH$mMo ApñVËd g§në`m_wio g§nyU© _amR>r {¼ñVr g_mOmMo _moR>o ZwH$gmZ Pmbo. `mMo H$maU `m {Z`VH$m{bH$m_wio `m g_mOmÀ`m à~moYZmgmR>r Am{U gm{hË`mgmR>r EH$ _moR>o ì`mgnrR> {_imbo hmoVo. 'AmnU'Mo àH$meZ nwT>rb µH$mhr H$mi Mmby am{hbo AgVo Va X{bV {¼ñVr g_mOmÀ`m dmQ>Mmbrg àoaUm {_imbr AgVr Am{U `m g_mOmÀ`m AmOÀ`m Am{W©H$, gm_m{OH$ Am{U amOH$s` pñWVr_Ü`o Iyn àJVr Pmbr AgVr..

gy`©d§etZr `m gmám{hH$mVyZ X{bV {¼ñVr g_mOmVrb AZoH$ boIH$m§Zm CÎmoOZ {Xbo. Amnë`m boIH$m§Zm _mZYZ XoUmao gy`©d§er Ë`mH$mimVrb EH$ AndmXmË_H$ g§nmXH$ hmoVo. AmOgwÜXm AZoH$ {Z`VH$m{bHo$ hr àWm nmiV Zmhr. _r emioV {eH$V AgVmZm gy`©d§etZr _wbm§gmR>r Agboë`m gXamV _mÂ`m XmoZ bKwH$Wm à{gÜX Ho$ë`m hmoË`m Am{U Ë`m~Ôb àË`oH$ doir nmM ê$n`m§Mo _mZYZ _bm _ZrAm°S>©aZo nmR>dyZ {Xbo `mMo _bm AOyZhr Aàyn dmQ>Vo. _mÂ`m nÌH$m[aVoMr AàË`j gwê$dmV Aem àH$mao 'AmnU' nmgyZ Pmbr. _mÂ`mà_mUoM AZoH$ {¼ñVr boIH$ `m~m~VrV gy`©d§er§Mo H$m`_ F$Ur AmhoV.

'AmnU' gmám{hH$mVyZ gy`©d§etÀ`m {dMmam§Mr, {dÛÎmoMr Am{U ~§S>Imoa àd¥ÎmrMr _bm AmoiI Pmbr hmoVr.

_mÌ `m AmXaUr` ì`º$sbm ì`{º$JV[aË`m _bm H$Yrhr ^oQ>Vm Ambo Zmhr dm Ë`m§À`m Ë`m JmOboë`m H$sV©ZmMm EH$Xmhr AZw^d KoVm Ambo Zmhr `mMr _bm Zoho_rM I§V dmQ>Vo. embo` {ejUmZ§Va _mPo dmñVì` _hmamï´>m~mhoa Jmoì`mV Voam df} hmoVo ho Ë`m_mJMo EH$ H$maU. Ë`m§À`m {ZYZmnydu EH$ df© AmYr nwÊ`mV Ë`m§Mm gËH$ma Pmbm Voìhm Ë`m§Mo AJXr n{hë`m§XmM Xe©Z KoÊ`mMm `moJ Ambm. _mÌ ~mV_r XoÊ`mgmR>r _bm d¥ÎmnÌmÀ`m H$m`m©b`mV Vm~S>Vmo~ Om`Mo Agë`mZo Ë`m§À`mer ~mobÊ`mMr g§Yr {_imbr Zmhr. Ë`m{Xder Ë`m§Mm _w¸$m_ nwÊ`mVM 'ñZohgXZ'bm hmoVm Am{U Xwgè`m {Xder Vo Zm{eH$bm naVbo. _mÌ ho _bm Z§Va H$imbo Voìhm Ë`m§À`mer g§dmX H$aÊ`mMr EH$ _moR>r g§Yr _r J_mdbr `mMo _bm Iyn hr dmB©Q> dmQ>bo. Ë`mZ§Va bdH$aM Ë`m§À`m {ZYZmMr ~mV_r 'Q>mBåg Am°\$ B§{S>`m'V àH$m{eV H$aÊ`mMm _mÂ`mda àg§J Ambm.

'AmnU' ~§X nS>ë`mZ§Vahr gy`©d§etZr Amnbr boIUr Imbr R>odbr Zmhr. Ë`mZ§Va Ë`m§Zr AZoH$ nwñVHo$ Ë`m§Zr {b{hbr. _hmamï´>mÀ`m {d{dY ^mJm§V H°$Wmo{bH$ Am{U àmoQ>oñQ>§Q> n§{W`m§gmR>r H$sV©Zo Ho$br. {¼ñVr g_mOmÀ`m AZoH$ g^mg§_obZm§V Ë`m§Mr EH$ à_wI ì`º$s åhUyZ CnpñWVr Agm`MrM. X{bV {¼ñVr g_mOmZohr Amnë`m `m Á`oð> gm{hpË`H$mMm ^anya _mZgÝ_mZ Ho$bm. {¼ñVr gm{hË` g§_obZmMo XmoZXm Am{U X{bV {¼ñVr gm{hË` g§_obZmMo EH$Xm Ë`m§Zr AÜ`jnX ^yf{dbo. {¼ñVr g_mOmVrb H°$Wmo{bH$ Am{U àmoQ>oñQ>§Q> `m XmoZ n§{W`m§_Ü`o _Zmo{_bZ OwidÊ`mMo _hÎdmMo H$m_ Ë`m§Zr Ho$bo. `m XmoÝhrhr n§{W`m§_Ü`o Ë`m§Zm AmXamMo ñWmZ {_imbo hmoVo. Am`wî`mÀ`m AIoarg Ë`m§Mr aoìh AaqdX {Z_©i, àm {dbmg dmK, Cfm dmK `m§À`mgma»`m X{bV MidirVrb ZoË`m§~amo~a OdirH$ {Z_m©U Pmbr hmoVr.

gy`©d§erZr OdiOdi XmoZeo nwñVHo$ {b{hbr. Ë`m_Ü`o H$mX§~è`m, d¡Mm[aH$ {bImU, AmÜ`mpË_H$ nwñVHo$, AmË_M[aÌ, M[aÌo, g§emoYZna {bImU dJ¡ao§Mm g_mdoe hmoVmo.2 Ë`m{edm` 'AmnU' Am{U BVa {d{dY {Z`VH$m{bµH$m§V Ë`m§Zr _moR>çm à_mUmV {b{hbo. 'AmnU' gmám{hH$mV 'Zma~m {bìhVmo`' `m gXamVyZ Cno{jV X{bV g_mOmVrb AZoH$ ì`{º${MÌo Ë`m§Zr a§J{dbr. g_mOmVrb {d{dY Cno{jV ì`º$s¨da {bImU H$ê$Z AmnUM X{bV gm{hË`mMr gwê$dmV Ho$br Agm gy`©d§erMm Xmdm hmoVm, _mÌ ho lo` Amnë`mbm {Xbo OmV Zmhr `mMr I§V Ë`m§Zr AZoH$Xm ì`º$ Ho$br hmoVr.3 Ë`m§À`m `m Xmì`mV {H$VnV VÏ` Amho ho _amR>r gm{hË`mÀ`m Aä`mgH$m§Zr nmhm`bm hdo.

gy`©d§etÀ`m g_J« gm{hË`mMo _yë`_mnZ Am{U g_rjm AmOn`ªV Pmbobo Zmhr. Vgo Pmë`mg `m gm{hpË`H$mMo loð>Ëd Z¸$sM {gÜX hmoB©b. Ho$ed grVmam_ H$èhmS>H$a `m§Zr ~m~m nX_ZOr `m§À`mda nrEMS>r nXdrgmR>r à~§Y {bhÿZ EH$ ì`º$s Am{U gm{hpË`H$ åhUyZ nX_ZOr `m§Mo _yë`_mnZ Ho$bo. AemMàH$mao gy`©d§erÀ`m gm{hË`mdahr nrEMS>rgmR>r à~§Y {b{hÊ`mgmR>r Hw$UrVar nwT>o `m`bm hdo.

g§X^©:

1) S>m° Eb. dm`. Am¡Ma_b, 'Am§~oS>H$ar Midi Am{U h¡Xam~mX g§ñWmZmVrb X{bV _wº$s g§J«m_', àH$meH$: Cfm dmK, gwJmdm àH$meZ, 861/1, gXm{ed noR>, nwUo- 411 030 (àW_md¥Îmr 1997) (nmZ 25 Vo 27)

2) AZ§V bú_U Omoer (g§nmXH$), '_amR>r gmañdV; ( {ÛVr` I§S>), AZ_mob àH$meZ, 683, ~wYdma noR>, nwUo 411 002 (1992), (nmZo 508 Vo 510)

3) gwZrb í`m_gw§Xa AmT>md, 'Y_© {¼ñVmMm, {dMma gm{hË`mMm - eVH$mVrb {¼ñVr gm{hË` g§_obZmÜ`jr` ^mfUo d Ë`mdarb g_rjm', (nmZo 319 Am{U 320)

Christian missionaries in Maharashtra (Marathi)

 JmdHw$gm~mhoaMm {¼ñVr g_mO,  H$m{_b nmaIo

gwJmdm àH$meZ, nwUo

7) naXoer {¼ñVr {_eZar

Ah_XZJa, OmbZm Am{U Am¡a§Jm~mX {Oëøm§Vrb {¼ñVr Hw$Qw>§~m§V {Ia_m`a, ~oëga, ñQw>_©, ~|P, Poån, hmëXZa. ñb°pßgg. J¡gb. _m`a, {gŠñV, dmñgaa, ~°b§Q>mB©Z, µJ§Q>a, S>moar§J, ~mIa, \o$a}a, Jm°S>©Z hm°b, ew{~Ja, Om{H$`a, øy_, boXb}, {gñQ>a {g{g{b`m Am{U {gñQ>a {¼ñVrZm Aer O_©Z, Am°pñQ´>`Z, ñdrg, \«o$§M Am{U A_o[aH$Z {_eZatMr Zmdo AJXr n[a{MV AmhoV. hr Zmdo Agboë`m Y_©Jwê$ dm {gñQ>am§er Amnë`m Am`wî`mV H$Yr ^oQ> Pmbr Zmhr qH$dm hr Zmdo H$Yrhr H$mZmda nS>br Zmhr Ago gm§JUmar AmO Mmirer dm nÞmerÀ`m Amgnmg Agbobr EH$hr H°$Wmo{bH$ dm àmoQ>oñQ>§Q> ì`º$s `m {Oëøm§V gmnS>Uma Zmhr. Joë`m nmdUoXmoZeo dfmªV _hmamï´>mÀ`m `m {Oëøm§V g_mOOrdZmÀ`m {d{dY joÌm§V _wb^yV ñdê$nmMo `moJXmZ H$aUmè`m H°$Wmo{bH$ Am{U àmoQ>oñQ>§Q> {_eZar§Mr g§»`m XmoZeohÿZ A{YH$ Amho.1

da C„oIbobr Zmdo Agboë`m naXoer {_eZatZr `m {OëømVrb àË`oH$ H°$Wmo{bH$ Hw$Qw>§~mer Joë`m nÞmg dfmªV EH$ doµJioM ^md{ZH$ ZmVo {Z_m©U Ho$bo Amho. ào{fVH$m`© H$aVm§Zm `m {_eZatMr {OëømVrb doJdoµJù`m {_eZH|$Ðm§V ~Xbr hmoV Ago, Ë`m_wio `m gdm©MmM {OëømVrb àË`oH$ Hw$Qw>§~mer H$Yr Zm H$Yr g§~§Y `oV AgoM. AJXr A{bH$S>À`m H$mimn`ªV AZoH$ {¼ñVr Hw$Qw>§~m§Mr Zmi emim, ~mo{S>©J, XdmImZm, ZmoH$ar qH$dm Am{W©H$ gmhmæ` `m H$maUm§_wio \$mXa~mS>rer OmoS>bobr Ago. Ë`m{edm` ~m{áñ_m, n{dÌ H$å`w{Z`Z, {ddmh, A§Ë`g§ñH$ma dJ¡ao ñZmZg§ñH$mam§_wio àË`oH$ Hw$Qw>§~mMm `m \$mXam§er WoQ> g§nH©$ AQ>i Ago. Ë`m_wioM `m `wamo{n`Z \$mXam§Mm Am{U Ë`mMà_mUo {gñQ>am§Mm _amR>r {¼ñVr g_mOOrdZmda àË`j Am{U AàË`j[aË`m \$ma _moR>m à^md nS>bm Amho. `m \$mXam§Zr Am{U {gñQ>am§Zr `oWrb J«m_rU n[agamV _moR>_moR>r Xodio, XdmImZo, emim, dgVrJ¥ho Am{U BVa g§ñWm§Mr g§Hw$bo C^r Ho$br. ho gd© {Z_m©U hmoV AgVm§ZmM ho {_eZar `oWrb {¼ñVr Am{U {~Ja{¼ñVr g_mOmMrhr OS>UKS>U H$aV hmoVo. Ë`m§À`mM AWH$ à`ËZm§VyZ AmO Ah_XZJa, OmbZm Am{U Am¡a§Jm~mX `m {Oëøm§V amhUmè`m qH$dm Z§VaÀ`m H$mimV nwUo, Zm{eH$, _w§~B© Am{U ZmJnwamV ñWm{`H$ Pmboë`m {¼ñVr g_mOmÀ`m e¡j{UH$, Am{W©H$, gm_m{OH$ àJVrg hmV^ma bmJbm Amho.2

AmOÀ`m H$mimV Y_©Jwê$ åhQ>bo {H$ Ë`m§Mm g_mOmÀ`m Ho$di AmÜ`mpË_H$ ~m~r§nwaVmM g§~Y Agob Ago

J¥{hV Yabo OmVo. _moR>çm eham§V a{ddmaMr {_ñgm Am{U ~m{áñå`mgma»`m {d{dY gm§H«$m_|VmÀ`m {Z{_ÎmmnwaVmM h„r Y_©Jwê$§Mm {¼ñVr Hw$Qw>§~mer g§~§Y am{hbm Amho. _mÌ Joë`m gììdmeo dfm©À`m H$mimV {d{eï> gm_m{OH$ Am{U Am{W©H$ g§X^m©_wio Aer n[apñWVr ZìhVr.Ah_XZJa {OëømV A_o[aH$Z _amR>r {_eZ `m àmoQ>oñQ>§Q>n§{W` {_eZatMo H$m`© 1831 gmbr gwê$ Pmbo Am{U Ë`mZ§Va H°$Wmo{bH$ {_eZar§ VoWo 1878 gmbr nmohmoMbo.3 {¼ñVr {_eZatMo `m {Oëøm§V ào{fVH$m`© gwê$ Pmë`mnmgyZ Z§Va Jobr OdiOdi {XS>XmoZeo dfmªn`ªV ~hþg§»` _amR>r {¼ñVr hm g_mO nyU©nUo {_eZatda AZoH$ ~m~VrV Adb§~yZ am{hbm hmoVm.g_mOmVrb n{hbr {nT>r nXdrYa hmoB©n`ªV qH$dm Am{W©H$ÑîQ>çm ñdmdb§~r hmoB©n`ªV hr n[apñWVr H$m`_ am{hbr.

g_mOmZo ImbÀ`m OmVrMo åhUyZ hoQ>mibobm Am{U gaH$maZo Ë`m§À`m h¸$mÀ`m gdbVr ZmH$maë`mZo {dH$mgmMr Xmao ~§X Pmboë`m `m g_mOmbm àJVr gmYÊ`mgmR>r {dgmì`m eVH$mV {_eZat{edm` Xwgam Hw$R>bmM AmYma ZìhVm. Ë`m_wio \$mXa~mS>rV amhÿZ VoWo H°$Q>o{H$ñQ>, {ejH$, {enmB©, S´>m`ìha, XdmImÝ`m§V Am`m Am{U PmSy>dmë`m dm {_iob Vo H$m_ H$ê$Z qH$dm \$mXam§Zr eoVrgmR>r Ho$boë`m _XVrda `m bmoH$m§Zr ñdmV§Í`nyd© Am{U ñdmV§Í`moÎma H$mimV JwOamU Ho$br. Ah_XZJa Am{U Am¡a§Jm~mX {Oëøm§V haoJmd, g§J_Zoa, amhmVm, H|$Xi, KmoJaJmd, ~moaga dJ¡ao J«m_rU ^mJm§V {_eZatZr ñdmV§Í`nyd© H$mimVM àmW{_H$ emim CYS>ë`m hmoË`m. g§J_ZoamV _wbm§Zr Amnë`m g|Q> _oarO ñHy$b_Ü`o {eH$Ê`mgmR>r `mdo `mgmR>r \$mXa dmB©ghm¡ßQ> `m§Zr 1900À`m Xaå`mZ {H$Vr H$ï> KoVbo ho nm{hbo åhUOo {_eZatÀ`m `m gm_m{OH$ godoMo Hw$Urhr H$m¡VwH$M H$aob. `m emim§_wio J«m_rU ^mJm§V gd© OmVrY_mªÀ`m Am{U _w»` åhUOo X{bVm§Zmhr {ejUmMr Xmao n{hë`m§XmM Iwbr Pmbr. `m emim§V gmVdrn`ªV _Ob _mê$ eH$bobo {¼ñVr _wbo-_wbr _J g§J_ZoaÀ`m kmZ_mVm Am{U g|Q> _oarO ñHy$bÀ`m ~moS>vJ_Ü`o amhÿZ AmR>dr-Zddrn`ªV H$go~go nmohmoMV. Ë`mn¡H$s ~hþVoH$ _wbo Amnbr e¡j{UH$ Hw$dV qH$dm nmbH$m§Mr Am{W©H$ Hw$dV AmoiIyZ _°Q´>rH$AmYrM nwÊ`mÀ`m g|Q> Omogo\$ Q>opŠZH$b B§pñQ>Q>çyQ>Mr dmQ> YarV. `oeyg§Kr` Y_©Jwê§$Zr Mmb{dboë`m Ë`mH$mimV AË`§V ZmdmOboë`m `m Am`Q>rAm`_Ü`o hr _wbo {\$Q>a, dm`a_Z, _oH°${ZH$ dJ¡ao H$mog© H$arV. Ë`mH$mimV nwÊ`mV ZwH$VoM doJdoJù`m _moR>çm H§$nÝ`m gwê$ Pmë`m hmoË`m. VoWrb ~OmO, Q>oëH$mo, J«rìO, Jadmao dJ¡ao H§$nZr§_Ü`o `m Vê$Um§Zm ZmoH$è`m {_imë`m. Am{U àW_M `m g_mOmVrb n{hbr {nT>r dVZmMr O{_Z, dVZXmar, JmdmH$S>Mr Añn¥í`m§Zm {_iUmar dmJUyH$ `mnmgyZ Xya hmoD$Z ehamVrb gwYmaboë`m dmVmdaUmV dmdê$ bmJbr.

IoS>çmnmS>çm§V \$mXa~mS>rVM amhÿZ VoWo H$m_ H$aUmè`m bmoH$m§Zm amhÊ`mgmR>r {_eZatZr H$m¡bmar Mmir ~m§Yë`m. haoJmd, lram_nya, amhmVm, eodJmd, Am{U d¡Omnya VmbwŠ`mVrb KmoJaJmd dJ¡ao {R>H$mUr \$mXa~mS>rÀ`m Amgnmg {¼ñVr g_mO PmonS>rEodOr ñdV:À`m OmJoV {g_|Q>À`m nŠŠ`m Kam§V amhÿ bmJbm. nJmaXmar bmoH$ {_eZatZr {Xboë`m H$Om©À`m, AmJmD$ aH$_oÀ`m ~imda \$mXa~mS>rnmerM OmJm {dH$V KoD$Z ñdV:À`m KamV amhÿ bmJbo. \$mXa~mS>r åhUOo `m g_mOmgmR>r EH$ Zdo {díd ~Zbo. \$mXa~mS>r gmoSy>Z ~mhoa Om`Mo åhQ>ë`mg Ë`m§Zm ñdV:À`m Hw$dVrda Am{W©H$ {dH$mg gmYUo Ë`mH$mimV Var eŠ` ZìhVo. `m {dídm~mhoa Ë`m§Zm gÝ_mZmZo OJUo eŠ` Pmbo ZgVo. {ejUmA^mdr Am{U amIrd OmJm§À`m H$dMmA^mdr gaH$maXa~mar Ë`m§Zm ZmoH$arV ñWmZ ZìhVo. nwT>o OmVrnmVrMo amOH$maU gwê$ Pmë`mZo ImgJr qH$dm ghH$mar g§ñWm§V Ë`m§Mr S>mi {eOV ZìhVr. Zm KaH$m, Zm KmQ>H$m Aer pñWVr Pmë`mZo {¼ñVr {_eZarM `mH$mimV Ë`m§Mo _m`~mn ~Zbo.

J«m_rU ^mJm§V AZoH$ XeHo$ ~hþg§»` {¼ñVr Hw$Qw>§~m§Vrbhr {H$_mZ EH$ Var ì`º$s \$mXa~mS>rV Hw$R>ë`m Z Hw$R>ë`m nXmda H$m_ H$aV Agm`Mr. AZoH$Xm VrM ì`º$s Ë`m Hw$Qw>§dmVrb EH$_od H$_mdVr ì`º$s Agm`Mr. AmOhr `m n[apñWVrV \$magm \$aH$ nS>bobm Zmhr. Ë`mH$mimV EH$m {_eZñWmZm_Ü`o AmgnmgÀ`m AZoH$ IoS>çm§Mm g_mdoe ìhm`Mm. Ë`m JmdmV Y_©Jwê$§Mr _{hÝ`mVyZ EH$Xm {_ñgogmR>r \o$ar ìhm`Mr. _mÌ Ë`m JmdmVrb àË`oH$ {¼ñVr ì`º$s \$mXam§À`m Mm§Jë`m n[aM`mMr Agm`Mr. CnmgZm hmoÊ`mAmYr qH$dm Z§Va Ë`m Hw$Qw>§~m§Vrb gwIXw:ImÀ`m Jmoï>r \$mXam§Zm H$im`À`m. `m g_mOmÀ`m AÜ`mpË_H$ JaOm ^mJdVmZmM Ë`m§À`m Am{W©H$, H$m¡Qw>§{~H$ Am{U gm_m{OH$ A{S>AS>MUr Xya H$aÊ`mghr ho {_eZar _XV H$am`Mo. EImXm XmXbm Amnë`m ~m`H$mobm Zm§X{dV Zgob dm EImXr gmgwadm{eU gmgar Om`bm ZmIwe Agbr Va \$mXam§Zr XmoKm§Zmhr ehmUnUmMo ~mob gm§JyZ _Ü`ñWr H$amdr Aer Ë`m§À`m nmbH$m§Mr Anojm Ago. ñdmV§Í`nyd© H$mimVrb XmoZ _hm`wÜXm§À`m H$mimV AZoH$ O_©Z {_eZar§Zm Vwé§Jdmg KS>bm, naXoemVyZ `oUmè`m Hw$R>ë`mhr ñdê$nmÀ`m _XVrdahr XrK©H$mi {Z~ªY Ambo. Xw~©i KQ>H$m§À`m _XVrgmR>r gVV nwT>o OmUmao {_eZatMo hmV `m H$mimV IynM AdKS>bobo hmoVo.

gZ 1960 Am{U 1970 À`m XeH$m§V `oeyg§Kr` {_eZar naXoem§VyZ Ambobo YmÝ`, Vob Am{U JmoR>dë`m XyYmMr nmdS>a hbmIrMr n[apñWVr AgUmè`m Hw$Qw>§~m§_Ü`o dmQ>V AgV ho _r nm{hbo Amho. `m _XVr_Ü`o ~ëJa `m ZmdmMo A_o[aH$Z YmÝ` Agm`Mo. ' \«$m°_ A_o[aH$m {dW bìh' hr B§J«Or Am{U 'A_o[aH$s OZVmH$s ^oQ>' ho qhXr eãX Agboë`m Á`wQ>gmaa»`m JmoÊ`m§VyZ ho ~ëJa dmQ>bo Om`Mo. OmS> ImH$s H$mJXm§Mr grb~§Y Agbobr XwYmMr {nedr \$moSy>Z Ë`mVrb XwYmMr nmdS>arMo AZoH$ Hw$Qw>§~m§_Ü`o dmQ>n ìhm`Mo. Mm¡H$moZr Mma -nmM {bQ>aÀ`m JmoS>oVobmMo S>~ohr JaOy bmoH$m§Zm {Xbo Om`Mo. {deof åhUOo naXoemVyZ `oUmè`m `m _XVrMo {¼ñVr Hw$Qw>§~m~amo~aM {~Ja{¼ñVr JaOy ì`º$s A{U Hw$Qw>§~m§Vhr dmQ>n ìhm`Mo.

AZoH$ df} {_eZatZrhr Amnë`m Hw$dVrZwgma `m bmoH$m§À`m gm_m{OH$, e¡j{UH$ Am{U Am{W©H$ àJVrgmR>r à`ËZ Ho$bo. ñdmV§Í`moVa H$mimV naXoer {_eZatÀ`m ^maVmVrb dmñVì`mda {Z~ªYo bmXÊ`mV Ambr. Zm{eH$ {OëømVrb _Z_mS> ehamV bmoH$m§gmR>r AZoH$ {dH$mg`moOZm am~Umao ñn°{Ze Y_©Jwê$ \$mXa {dÝgoQ> \o$aoam `m§À`m~m~VrV {Z_m©U Ho$bobo H$mhÿa AOyZhr bmoH$m§À`m Mm§Jbo ñ_aUmV Amho. ñdmV§Í`m§Z§VaÀ`m H$mimV Zdo naXoer {_eZar Ah_XZJa {Oëøm§V Am{U XoemÀ`m BVa ^mJm§V _moR>çm g§»`oZo Ambo ZmhrV. Oo nyduM Ambo hmoVo, Ë`m§Zr Amnë`m nyU© h`mVrV åhUOo AJXr d`mMr ZìdXr JmR>on`ªV `oWrb JaOy, Cno{jV g_mOmMr godm Ho$br.

`wamon- A_o[aHo$VyZ `m naŠ`m _wbwImV EoZ Vmê$Ê`mV `oD$Z `oWrb H$S>H$ D$Z, doJù`m nÜXVrMm Amhma Am{U AË`§V H$ï>mMr OrdZe¡br nËH$ê$Z XoIrb `mn¡H$s AZoH$ {_eZatZm OUyH$mhr Ë`m§À`m godoMo \$i åhUyZ XrKm©`wî` {_imë`mMo {XgVo. ñdmV§Í`moÎma H$mimV KmoS>çm§dê$Z, N>H$S>çm§dê$Z,nm`rnm`r qH$dm gm`H$btdê$Z JmdmoJmdr àdmg H$aUmè`m Am{U ñWm{ZH$ Ádmar-^mH$arÀ`m ^mH$argmaIo AÞ nM{dUmè`m {~en hoZ«r S>moatJ, Om{H$`a~m~m, em°H$, ñQw>_©, ñQ>mH©$, [aMS>© dmñgaa, ñQ>m\$Za, ~mXa, hmëXZa, nm`g J¡gb dJ¡ao naXoer {_eZatZm Hw$Umbmhr hodm dmQ>ob Ago Amamo½` Am{U {XKm©`wî` bm^bo. AJXr ZìdXr nma Ho$ë`mZ§Vahr `mn¡H$s AZoH$ Y_©Jwê$ àH¥$VrZo AJXr V§XwéñV hmoVo. ZìdXr nma Ho$boë`m nwÊ`mMo AmM©{~en hoZ«r S>moatJ MmbVmZm Ìmg hmoVmo åhUyZ H$mR>r dmnam Agm g„m {Xbm Va Vo Idim`Mo. 'H$mR>r KoD$Z Mmby? _J bmoH$ åhUVrb, hm ~Km, AmVm hm åhmVmam Pmbm!'' 4 Joë`m EH$-XmoZ XeH$m§À`m H$mimV {Ma{dlm§Vr bm^boë`m `m {_eZatÀ`m H$m`m©§Mm bm^ {_imbobo Am{U Ë`m§À`m ghdmgmV Ambobo AZoH$ {¼ñVr Am{U {~Ja{¼ñVr bmoH$ AmO {H$_mZ nÞmer qH$dm gmR>rÀ`m Amgnmg AmhoV. `m {_eZatZr {ejU, gm_m{OH$, Am{U Am{W©H$ joÌmV Ho$boë`m `moJXmZm§Mr `m ì`º$s CÎm_ gmj XoD$ eH$VmV.

^maVr` g_mOmV nwT>rb {nT>çm§gmR>r B{VhmgmMr Zm|X amIÊ`mMr gd` AmT>iV Zmhr Ago åhQ>bo OmVo. `m naXoer {_eZatZm AmnU {dgaV OmV Agbmo Var Ë`m§À`m _m`Xoem§Vrb `wamonmV amo_, O_©Zr Am{U BVa {R>H$mUr `m Y_©Jwê§$Zr Amnë`m ZmVodmB©H$m§Zm, {_Ì_§S>itZm Am{U Y_m©{YH$mè`m§Zm {b{hbobr nÌo, Ë`m§À`m amoO{Zer Am{U VoWrb ñWm{ZH$ ^mfm§V {b{hbobr M[aÌo AmOhr OVZ H$ê$Z R>odbobr AmT>iVmV. _amR>r {¼ñVr g_mOmÀ`m BVHo$M Zìho Va _hmamï´>mVrb VËH$mbrZ g_mOmÀ`m B{VhmgmÀ`m Ñï>rZo hr H$mJXnÌo EH$ _m¡ë`dmZ R>odmM Amho. Amnbm B{Vhmg OmUyZ KoÊ`mgmR>r `wamonmVrb hr O_©Z Am{U b°Q>rZ ^mfm§Vrb hr H$mJXnÌo Yw§S>mim`Mr nmir `mdr hr Zm_wîH$sM åhUmdr bmJob. _amR>r g§V dmS²>:_`mMo g§emoYH$ aoìô. OñQ>rZ ES>dS>© A°~Q> `m§Zm 1920À`m Xaå`mZ B§½bS>_Ü`o Wm°_g ñQ>r\$ÝgZo gmoimì`m eVH$mV {b{hboë`m ' {H«$ñVnwamU' `m _amR>r _hmH$mì`mMr XodZmJar {bnrVrb hñV{bIrV àV AerM Ho$di AnKmVmZoM gmnS>br hmoVr.5 O_©Z Am{U ñdrg Y_©àm§VmÀ`m `oeyg§{K`m§Zr Ho$boë`m npíM_ ^maVmV åhUOo _hmamï´>, Jmodm Am{U JwOamV `m amÁ`m§V ào{fVH$m`m©g 2004 _Ü`o {XS>eo df} nyU© Pmbr, Ë`m{Z{_Îm `m O_©Z, ñdrg, Am°pñQ´>`Z `oeyg§{K` d«VñÏ`m§À`m H$m_mMm AmT>mdm KoUmar EH$ ñ_a{UH$m àH$m{eV H$aÊ`mV Ambr hmoVr. Ë`mdoir `oeyg§{K`m§Zr OnyZ R>odboë`m b°{Q>Z Am{U O_©Z nÌm§Mo, Zm|Xr§Mo Am{U BVa H$mJXnÌm§Mo B§J«OrV ^mfm§Va H$aÊ`mV Ambo hmoVo. 'aoBg- `mÌm' `m {ef©H$mMr hr ñ_a{UH$m naXoer {_eZatÀ`m godo~Ôb ì`º$ Ho$bobr EH$ H¥$VkVmM Amho.6 Ah_XZJa {OëømVrb gdm©V Cno{jV Agboë`m g_mOKQ>H$m§gmR>r Amnbo nyU© OrdZ g_{n©V Ho$boë`m {_eZatn¡H$s AZoH$ Y_©Jwê$ Am{U {gñQ>g© g§J_Zoa `oWrb g|Q> _oarO hm`ñHy$bÀ`m eoOmarb H$~añWmZmV {Ma{ZÐm KoV AmhoV. BVa {_eZatÀ`m H$~ar nyUo, H|$Xi Am{U lram_nya `oWrb X\$Z^y_rV AmhoV.

'g_ Q>mBåg {X {g_|Q>arO Ama H§$Q>oqZJ _moa {hñQ>ar X°Z _oZr ~wŠg' (H$Yr H$Yr nwñVH$m§nojmhr X\$Z^y_rV A{YH$ B{Vhmg AgVmo) Ago \$mXa Á`mo C~ob_oñga `m O_©ZrVrb Y_©Jwê$§Zr Zm{eH$ H°$Wmo{bH$ Y_©J«m_mÀ`m 2003 gmbr à{gÜX Pmboë`m ñ_a{UHo$V Amnë`m g§XoemV åhQ>bo Amho,7 Vo `mg§X^m©V AJXr bmJy nS>Vo. Ë`m WS>½`m§darb {Mam {ZIiV Joë`m, VoWo {Z`{_VnUo H¥$Vk²>Vmnyd©H$ nUË`m dm _oU~Î`m bmdë`m bmdë`m Joë`m Zmhr Var Ë`m_wio Ë`m§À`m H$m`mªMo _mob H$_r hmoV Zmhr. `mn¡H$s AZoH$ {_eZatMr Zmdo H$mimÀ`m AmoKmV {dñ_aUmV Jobr Var gìdmeo dfm©§À`m H$mimV Ë`m§Zr {¼ñVr Am{U {~Ja{¼ñVr g_mOmgmR>r Ho$bobr godm {dgabr OmUma Zmhr.

g§X^©:

1) 'X àm°{_g Am°\$ A aoZ~mo- E {Q´>ã`wQ> Am°\$ bìh Qy> Ada {_eZarO X dobpñà¨J Am°\$ hmon \$m°a X \w$Ma' - Zm{eH$ H°$Wmo{bH$ Y_©àm§VmV {_eZar H$m`m©g 125 df} Pmë`m{Z{_Îm àH$m{eV Ho$bobr ñ_a{UH$m (1878-2003), (nmZ 96)

2) H$m{_b nmaIo, '{¼ñVr {_eZè`m§Mo `moJXmZ', gw{ZVr npãbHo$eÝg, {dVaH$ - gwJmdm àH$meZ, nwUo (2003) (_ZmoJV, nmZo 7 Vo 10)

3) E_. E. S>oìhrS>, ' {_eÝg:H«$m°g-H$ëMab EZH$m¢Q>a A±S> M|O BZ doñQ>Z© B§{S>`m', àH$meH$ - B§{S>`Z gmogm`Q>r \$m°a à_mo{Q>J {¼íMZ Zm°boO', nmoñQ> ~m°Šg 168, H$mpí_ar JoQ>, {X„r, 110 006, (nmZ 48)

4) S>m° A{OV bmoI§S>o, '~«Xa `mogo\$ E§Jb (`oeyg§K)', '{Zamoß`m' _m{gH$, _o 2007, (nmZ 10)

5) '\$mXa ñQ>r\$ZH¥$V {H«$ñVnwamU (n¡bo d Xwgao)', g§nmXH$ : em§Vmam_ ~§S>oby, àH$meH$, `. µJmo. Omoer, àgmX àH$meZ, 689/24, gXm{ed noR>, nwUo 411 002 (1956) (n[a{eï> 3, OñQ>rZ E A°~Q> `m§Mo 'X Q>mBåg Am°\$ B§{S>`m'V à{gÜX Pmbobo nÌ, (nmZ 946 Vo 949)

6) 'aoB©g- `mÌm', O_©Z Am{U ñdrg Y_©àm§VmÀ`m OogwB©Q>g Y_©Jwê$§Zr npíM_ ^maVmV gwê$ Ho$boë`m ào{fVH$m`m©g 150 df} nyU© Pmë`m{Z{_Îm à{gÜX Ho$bobr ñ_a{UH$m, àH$meH$ - \$m. ñQ>°Zr \$Zmª{S>g, nwUo OogwB©Q> Y_©àm§Vm§Mo _w»`m{YH$mar, g§OrdZ Aml_, 38, ggyZ amoS>, nwUo- 411 001 (2004)

7)'X àm°{_g Am°\$ A aoZ~mo- E {Q´>ã`wQ> Am°\$ bìh Qy> Ada {_eZarO X dobpñà¨J Am°\$ hmon \$m°a X \w$Ma', (nmZ 95)